Cyhoeddi Mynediad Agored ym Mangor: Ystyriaethau ar ein cynnydd gan Dr Michelle Walker ar gyfer Wythnos Mynediad Agored 2017

Wrth i ni agosau at Wythnos Mynediad Agored Rhyngwladol arall, dyma'r amser i ni feddwl am yr hyn a gyflawnwyd dros y flwyddyn ddiwethaf ac edrych ymlaen at beth nesaf ym mynediad agored yma ym Mangor. Rhoddodd ein neges flog ar gyfer Wythnos Mynediad Agored 2016 adolygiad manwl o berthynas Bangor â mynediad agored. Mae meddwl am y blog hwn wedi amlygu natur flaengar rhai o'n haelodau staff, er ein bod yn teimlo weithiau bod ein cynnydd yn araf. Ond ymddengys ein bod wedi gwneud camau cadarnhaol iawn y llynedd.

Ym mis Ebrill 2016, dechreuom brosiect traws-sefydliadol i weithredu PURE fel ein System Gwybodaeth Ymchwil Gyfredol (Current Research Information System CRIS) a'n gadwrfa sefydliadol. Mae dipyn o ffordd i fynd hyd nes y byddwn yn rhoi'r system ar waith yn llawn gan ein bod wedi bod yn bwrw ymlaen â chyflwyno'r system yn raddol ers mis Ebrill 2016. Yn y cyfamser, rydym wedi mewnforio'r holl wybodaeth am allbwn ymchwil sydd eisoes wedi ei chofnodi gan y sefydliad ac wedi gwneud PURE yn gadwrfa sefydliadol. Rydym wedi hyfforddi oddeutu 400 aelod staff (staff academaidd, staff y gwasanaethau canolog a staff gweinyddol), mewn 43 o sesiynau hyfforddi gwahanol, ar sut i ddefnyddio PURE i ddiweddaru eu proffiliau, gan gysylltu â swyddogaethau'r gadwrfa.

Ar yr adeg hon y llynedd, roedd PURE yn teimlo fel newid cymharol newydd ac rydym wedi ymgorffori'r system, ond hefyd ffordd newydd o weithio. Bûm yn ailedrych ar ein hen gronfa ddata cyhoeddiadau yr wythnos o'r blaen ac ni allaf gredu faint o bethau sydd wedi newid. Nid yw hyn yn golygu bod y system PURE sydd gennym yn berffaith eto, ond mae'n gymaint gwell na'r hyn oedd gennym o'r blaen.

Mae symud i'n cadwrfa PURE wedi cyfrannu at y newidiadau o ran nifer yr eitemau yn ein cadwrfa a'r llif gwaith sy'n gysylltiedig â'i chynnal. Rydym wedi gweld cynnydd o 147% yn nifer yr eitemau testun llawn a gofnodwyd. Cyn dyfodiad PURE, roedd yr holl eitemau yn ein cadwrfa'n cael eu hychwanegu a'u gwirio â llaw gan staff y gadwrfa. Ers y newid, mae 68% o'r cofnodion wedi cael eu cofnodi gan staff academaidd. Rydym yn dal i wirio, ategu a dilysu pob cofnod (gyda'n tîm cadwrfa bychan) ond mae hwn wedi bod yn gam ymlaen cadarnhaol. Ni ellir priodoli'r holl newidiadau hyn i PURE yn unig. Mae gofynion mynediad agored REF wedi canolbwyntio sylw ac ymdrech a chynyddu'r angen am systemau canolog i fonitro'r holl ddatblygiadau hyn. Rydym hefyd wedi gweld cynnydd mewn academyddion yn ychwanegu gwybodaeth gyhoeddi hanesyddol. Yn hanesyddol, o ganlyniad i ddiffyg staff, dim ond gwybodaeth gyhoeddi ein hacademyddion o 2000 ymlaen oedd y sefydliad yn ei chofnodi. Wrth symud at fetaddata a gofnodir gan awduron, rydym yn gweld ehangiad yn y ffrâm amser a nifer y cofnodion sydd gennym bellach.

Mae symud i system PURE wedi ein galluogi i ddechrau cysylltu'r holl ddata am y tro cyntaf. Rydym yn edrych ymlaen at ragor o ddatblygiadau cyffrous pan fyddwn yn cyflwyno'r porth uwch. Bydd hyn yn ein galluogi i ddelweddu llawer mwy o gynnwys i'r byd y tu allan nag y gallwn ar hyn o bryd a chaniatáu i ni rannu cynnwys ymchwil ar dudalennau gwe ysgolion gyda data o PURE. Bydd hefyd yn caniatáu i ni symud ein traethodau ymchwil o'u hen gartref yn ein cadwrfa ePrints i system PURE. 

Mewn amrywiol gynadleddau, gweminarau a rhestrau postio dros y flwyddyn ddiwethaf, mae'r camau mae'r sefydliadau wedi eu cymryd yn y maes mynediad agored wedi dod yn gynyddol amlwg. Mae'n galonogol clywed am y cynnydd yn y cynnwys mynediad agored a'r eitemau a gofnodir yn y cadwrfeydd mewn rhai sefydliadau ac mae hefyd yn gwneud lles codi ymwybyddiaeth am y trafferthion rydym i gyd yn eu hwynebu. Mae'n gadarnhaol bod camau o'r fath yn cael eu gwneud tuag at fynediad agored, ac mae hyn oll yn ychwanegu at ddatblygiad cyffredinol yr agenda mynediad agored.  Mae'r datblygiadau hyn yn golygu bod mynediad agored ym Mangor yn edrych yn llawer mwy cadarnhaol nag erioed o'r blaen erbyn hyn.

Nid ydym wedi tanysgrifio i'r cynnwys rydych ei eisiau?

Mae Gwasanaethau Llyfrgell ac Archifau Prifysgol Bangor yn deall pa mor rhwystredig yw methu â gweld cynnwys rydych angen ei ddarllen. 

Ein nod yw darparu mynediad at gynnwys sy'n diwallu eich anghenion o ran ymchwil ac addysgu; rydym yn cynnal adolygiad o gyfnodolion pob blwyddyn mewn ymgynghoriad â staff academaidd, cynrychiolwyr llyfrgell, rheolwyr  colegau a deoniaid i argymell canslo tanysgrifiadau (yn seiliedig ar ddata ar gost a defnydd) a gwneud ceisiadau am adnoddau newydd.

Yn wyneb costau cynyddol cyfnodolion, mae'n fwyfwy pwysig bod ymchwilwyr yn ymwybodol o ffyrdd eraill o gael erthyglau testun llawn.

Os nad oes gan y llyfrgell eitem rydych ei hangen, a'i bod yn hanfodol i'ch ymchwil neu eich astudiaeth, gwnawn geisio ei fenthyca o lyfrgell arall.  Sylwer bod y Gwasanaeth Llyfrgell ac Archifau yn rhoi cymhorthdal tuag at y gwasanaeth hwn. Am ragor o fanylion, ewch i: https://www.bangor.ac.uk/library/using/docdel.php.en

Dyma rai ffynonellau eraill o erthyglau testun llawn:

• Mae Google Scholar yn darparu cysylltiadau i destunau llawn pan fydd ar gael am ddim ar-lein, maent yn eu casglu o dudalennau personol awduron a chadwrfeydd prifysgolion, ond yn aml mae'r cysylltiadau yn mynd â chi i dudalen we'r cyhoeddwr sy'n gofyn i chi dalu er mwyn gweld y testun. 
• Mae gan PubMed opsiwn LinkOut ar gyfer erthyglau, sy'n cynnwys fersiynau am ddim sydd ar gael mewn cadwrfeydd sefydliadol. 
• Mae OpenDOAR yn gyfeiriadur awdurdodol i gadwrfeydd mynediad agored academaidd sy'n eich galluogi i chwilio ar draws cynnwys cadwrfeydd http://www.opendoar.org/search.php
• Mae ScienceOpen yn gweithio fel casglydd yn dod â chynnwys mynediad agored at ei gilydd o ystod eang o gyhoeddwyr a llwyfannau yn cynnwys PubMed Central, arXiv a SciELO. Mae ScienceOpen hefyd yn cynnwys data am ddyfyniadau a defnydd, ac yn annog adolygu erthyglau gan gymheiriaid ar ôl cyhoeddi i ddileu rhagfarn. https://www.scienceopen.com/

Edrychwch hefyd ar yr adnoddau newydd hyn a allai eich helpu i gael mynediad am ddim a chyfreithiol i erthyglau sy'n rhaid talu amdanynt fel arfer:

• Open Access Button – adnodd ffynhonnell agored rhad ac am ddim y gellir ei ddefnyddio ar-lein trwy'r wefan neu fel estyniad porwr i Chrome neu Firefox. Ar wefan Open Access Button https://openaccessbutton.org/ teipiwch yr URL, DOI, PMID ID, y teitl neu ddyfyniad o'r erthygl. Os yw'r erthygl ar gael, byddwch yn cael cyswllt i gael mynediad ati. Fel arall, os ydych wedi lawrlwytho'r estyniad ar gyfer Chrome neu Firefox, ewch i dudalen yr erthygl ar wefan y cyfnodolyn a chliciwch y botwm OA yn eich porwr, a fydd yn dangos a yw ar gael. Efallai y bydd gennych ddiddordeb hefyd mewn darllen am broject JISC newydd sy'n archwilio gwasanaeth newydd, a fyddai'n ymgorffori defnyddio Botwm Mynediad Agored yn y llif gwaith benthyg rhwng llyfrgelloedd/darganfod. Nod y project hwn yw: atal ceisiadau benthyg lluosog rhwng llyfrgelloedd am yr un erthygl; gwella profiad y defnyddiwr o'r broses benthyg rhwng llyfrgelloedd; cyfrannu at wneud mwy o erthyglau yn rhai mynediad agored; cynnig effeithlonrwydd o ran cost ac amser drwy wirio a yw ddeunydd y gofynnir amdano eisoes ar gael o dan amodau mynediad agored. https://www.jisc.ac.uk/rd/projects/supporting-inter-library-loans-with-the-open-access-button
• Unpaywall - estyniad porwr newydd ei lansio a ddatblygwyd gan Impactstory. The browser extension can be downloaded for Chrome and Firefox and allows you to find free, full text versions of articles, where they exist. Gellir lawr lwytho'r estyniad porwr ar gyfer Chrome a Firefox ac mae'n eich galluogi i ddod o hyd i fersiynau testun rhydd, llawn o erthyglau, lle maent yn bodoli. Pan fydd Unpaywall wedi ei osod yn Google Chrome neu Mozilla Firefox, bydd tab gwyrdd neu lwyd yn ymddangos ar ochr y sgrin. Mae arwydd 'datgloi' gwyrdd yn golygu bod fersiwn am ddim o'r erthygl ar gael ac mae arwydd 'clo' llwyd yn golygu na lwyddwyd i ddod o hyd i fersiwn am ddim o'r erthygl. http://unpaywall.org/

Deunydd darllen pellach:

• https://goldsmithslibraryblog.wordpress.com/2017/04/10/open-access-button-and-unpaywall/
• http://blogs.lse.ac.uk/impactofsocialsciences/2017/04/04/announcing-unpaywall-unlocking-openaccess-versions-of-paywalled-research-articles-as-you-browse/?platform=hootsuite
• http://www.chronicle.com/article/How-a-Browser-Extension-Could/239714
• https://www.nature.com/news/unpaywall-finds-free-versions-of-paywalled-papers-1.21765

 

 

 

 

Cael trafferth gweld testun llawn erthygl cyfnodolyn?

Yr achos mwyaf cyffredin o drafferthion oddi ar y campws yw dilyn cyswllt allanol neu fynd yn uniongyrchol i dudalen we cyhoeddwr.  Gallwch weld holl lyfrau, cyfnodolion a chronfeydd data electronig y llyfrgell ar gyfrifiaduron oddi ar y campws, ond mae'n rhaid i ddarparwr yr adnoddau wybod eich bod yn aelod o Brifysgol Bangor.  Os ydych wedi cyrraedd gwe-dudalen y cyhoeddwr, chwiliwch am opsiwn i fewngofnodi trwy'r system fewngofnodi sefydliadol, Shibboleth neu UK Access Federation, ac yna dewiswch Brifysgol Bangor o'r rhestr. Sylwer os byddwch yn pori safleoedd cyhoeddwyr, byddant hefyd yn dangos teitlau nad ydynt wedi eu cynnwys yn ein tanysgrifiad.

Y ffordd orau o sicrhau eich bod yn cael y cynnwys testun llawn pan fyddwch oddi ar y campws yw dod o hyd i'r erthygl neu'r cyfnodolyn ym mheiriant chwilio'r llyfrgell ac yna dilyn y cyswllt at y cynnwys testun llawn.  Yn ddiofyn, bydd peiriant chwilio'r llyfrgell yn dangos eitemau sydd â mynediad testun llawn yn unig. (Gallwch hefyd dicio'r blwch "Dangos canlyniadau heb fynediad testun llawn hefyd"). Os nad ydych ar y campws, cliciwch ar y cyswllt yn y blwch "gweld ar-lein" a bydd yn gofyn i chi deipio eich enw defnyddiwr a chyfrinair Prifysgol Bangor cyn mynd â chi at y testun llawn. Mae rhai cyfnodolion ar gael i ni gan nifer o wahanol ddarparwyr, felly byddwch yn gweld nifer o ddewisiadau gyda gwahanol ddyddiadau; cofiwch sicrhau eich bod yn dewis y cyswllt cywir.

Os ydych yn chwilio ar gronfa ddata lyfryddol megis Web of Science neu ProQuest, bydd rhaid i chi ddilyn y cysylltiadau testun llawn i weld y testun llawn, nid ydym yn tanysgrifio i'r holl gynnwys y byddwch yn ei weld ar gronfa ddata lyfryddol. 

Os ydych yn chwilio gyda Google Scholar, rydym wedi galluogi llawer o'r cysylltiadau testun llawn at y cynnwys sydd yn ein tanysgrifiad; ar y campws, byddwch yn gweld cysylltiadau "testun llawn ym Mangor".  Er mwyn galluogi hyn ar eich cyfrifiadur eich hun oddi ar y campws, ewch i hafan Google Scholar, dewiswch "cysylltiadau llyfrgell", yna chwiliwch am Brifysgol Bangor ac yna ei dewis.  Nid ydym wedi galluogi'r holl gysylltiadau cynnwys, felly mae'n syniad da gwirio peiriant chwilio'r llyfrgell am y cynnwys; hefyd, efallai y bydd yr erthygl gennym mewn print hefyd.

Os ydych yn credu y dylem fod â mynediad at erthygl, ond nid yw'n gweithio, cysylltwch â ni (manylion isod) gyda manylion llawn yr erthygl (awdur, teitl, cyfnodolyn, rhifyn/cyfrol, blwyddyn, rhifau tudalennau) fel y gallwn edrych i mewn i'r mater.  Mae gwefannau pob cyhoeddwr yn edrych ac yn ymddwyn ychydig yn wahanol a gall ein cysylltiadau fod wedi torri, felly cysylltwch â ni unrhyw bryd byddwch yn cael trafferth.

Am ragor o gymorth, cysylltwch â'r Tîm Cefnogaeth Academaidd ar libsupport@bangor.ac.uk

Hanes diweddar cyhoeddi mynediad agored ym Mhrifysgol Bangor

Hoffem gyflwyno hanes byr am y gwaith o ddatblygu cyhoeddi mynediad agored ym Mhrifysgol Bangor ar y thema "Open in Action" ar gyfer Wythnos Mynediad Agored Rhyngwladol 2016.  Os hoffech anfon unrhyw sylwadau atom am yr erthygl hon neu os hoffech rannu eich myfyrdodau eich hun ynglŷn â chyhoeddi mynediad agored ym Mangor, cysylltwch â ni yn repository@bangor.ac.uk a byddwn yn cyhoeddi eich sylwadau ar y blog.

Mae'r erthygl yma yn egluro'r hyn sydd wedi bod yn digwydd ym Mangor, mae'r erthygl flaenorol yn rhoi llinell amser byr iawn o gyhoeddi mynediad agored yn y DU.

Yn 2005, dechreuodd Claire Davis, Rheolwr Asesu Ymchwil (y Swyddfa Ymchwil a Menter) gronfa ddata mynediad caeedig mewnol i gofnodi'r holl waith a gyhoeddwyd gan staff Prifysgol Bangor (datblygwyd y gronfa wedyn gan y Swyddfa Ymchwil a Menter a Gwasanaethau TG fel y system CRIMS mewnol).  Roedd y gronfa ddata cyhoeddiadau yn hanfodol at ddibenion asesu ymchwil ac adroddiadau allanol, ac roedd yn cynnwys cofnodion llyfryddol manwl, wedi eu dilysu a'u cyfoethogi, ond nid oedd yn cynnwys mynediad agored i gopïau testun llawn. Dechreuwyd project i fwydo'r cofnodion llyfryddol i gadwrfa DSpace gyda'r nod o ychwanegu copïau testun llawn lle bo hynny'n bosib, ond oherwydd diffyg staffio a buddsoddiad nid oedd modd cysylltu'r cofnodion â chopïau testun llawn ar y pryd.

Yn 2012, sefydlodd Gwasanaeth Llyfrgell ac Archifau Prifysgol Bangor weithgor ar gyhoeddi mynediad agored; lansiwyd cyfres newydd o we-dudalennau llawn gwybodaeth am fynediad agored; a drafftiwyd polisi cyhoeddi newydd ar gyfer y brifysgol oedd yn annog ymchwilwyr Bangor i gyhoeddi trwy fynediad agored.   Arweiniwyd y gwaith hwn gan Sue Hodges (Cyfarwyddwr  y Gwasanaeth Llyfrgell ac Archifau) a Tracey Middleton (Rheolwr Gwasanaethau a Datblygiadau Digidol erbyn hyn a Llyfrgellydd Adnoddau Electronig ar y pryd).

Yn 2013, gwnaeth Graham Worley (Cydlynydd Ymchwil, Gwasanaethau TG) a Dr Beth Hall (Llyfrgellydd Cefnogi Ymchwil, y Gwasanaeth Llyfrgell ac Archifau) adolygiad trylwyr o feddalwedd cadwrfa a chynnig y dylid symud tuag at gadwrfa E-prints mynediad agored yn hytrach na cheisio adfywio'r gadwrfa DSpace wreiddiol. (Roedd y penderfyniad hwn yn seiliedig i raddau helaeth ar ofynion yr ESRC ar gyfer rheoli data ymchwil o 1 Mai 2015 ymlaen).  Mewnforiwyd data o gronfa ddata cyhoeddiadau'r Swyddfa Ymchwil a Menter a'u bwydo i E-Prints.

Yn 2013, y flwyddyn gyntaf a gawsom gyllid grant bloc gan yr RCUK, roeddem yn anelu at sicrhau bod yr holl weithiau a gyllidwyd gan yr RCUK ar gael trwy fynediad agored trwy'r llwybr Aur gan nad oedd y llwybr Gwyrdd ar gael i ymchwilwyr Bangor tan 2014 pan lansiwyd y gadwrfa E-Prints newydd, sef eBangor.  Yn 2014, ymunodd Dr Michelle Walker a'r Gwasanaeth Llyfrgelloedd ac Archifau mewn swydd newydd fel Rheolwr Cadwrfa a Data Ymchwil (roedd Michelle yn Swyddog Cyhoeddiadau yn y Swyddfa Ymchwil a Menter cyn hynny). Dechreuodd Michelle, ynghyd â Marjan Baas-Harmsma a fu'n gweithio ar y project dros gyfnod mamolaeth, y broses o gysylltu'r cofnodion llyfryddol â chopïau testun llawn yn y gadwrfa newydd, eBangor.

Mae hyrwyddo a chodi ymwybyddiaeth ymhlith staff academaidd ym Mhrifysgol Bangor o opsiynau cyhoeddi trwy fynediad agored a gofynion cyllidwyr wedi bod yn hanfodol.  Ers 2012, rydym wedi ymweld ag ysgolion a cholegau'r brifysgol, wedi arwain sesiynau hyfforddi trwy gyfrwng rhaglenni hyfforddi ysgolion i staff a myfyrwyr doethurol, wedi rhoi cyflwyniadau i Grŵp Tasg Strategaeth Ymchwil y brifysgol ac wedi parhau i eirioli dros fynediad agored ar bob cyfle.  Rydym hefyd wedi trefnu digwyddiadau blynyddol gyda siaradwyr gwadd gwych ar gyfer yr Wythnos Mynediad Agored Rhyngwladol.

Rydym wedi elwa o gytundebau rhwng JISC a nifer o gyhoeddwyr i wrthbwyso taliadau mynediad agored, yn enwedig SAGE o 2012 ymlaen.  Rydym hefyd wedi elwa o gynllun talebau mynediad agored y Gymdeithas Gemeg Frenhinol i'w tanysgrifwyr "pecyn Aur". Rydym yn parhau i drafod â chyhoeddwyr ynglŷn â gwrthbwyso costau mynediad agored wrth adnewyddu tanysgrifiadau.  Rydym yn gwneud defnydd o'r cytundeb mynediad agored rhagorol gyda Springer a byddem yn hoffi sicrhau mwy o gytundebau tebyg gyda chyhoeddwr eraill.

Mewn ymateb uniongyrchol i'r gofynion REF newydd ar gyfer mynediad agored, a fydd yn berthnasol i gyhoeddiadau o fis Ebrill 2016, rydym wedi gweld cynnydd yn nifer yr eitemau a anfonir i'r gadwrfa. 

Yn ystod 2016 rydym hefyd wedi bod yn defnyddio PURE, system reoli gwybodaeth ymchwil traws-brifysgol.  Claire Davis (Swyddfa Ymchwil a Menter), Michelle Walker (Gwasanaeth Llyfrgell ac Archifau) a Graham Worley (Gwasanaethau TG) sy'n arwain y gwaith o roi'r system newydd hon ar waith ar draws y brifysgol. Mae PURE yn dod â gwybodaeth ymchwil o ffynonellau mewnol ac allanol ynghyd ac yn hwyluso dull wedi'i seilio ar dystiolaeth o ymdrin â strategaethau ymchwil a chydweithredu, ymarferion asesu, cydymffurfio â gofynion mynediad agored RCUK a HEFCE ac amlygrwydd gweithgaredd ymchwil cyfredol.  Rydym wedi symud pob cyhoeddiad ymchwil o eBangor i PURE.  Mae defnyddio PURE fel y feddalwedd newydd i'r gadwrfa yn ei gwneud yn haws i dîm y gadwrfa reoli'r llif gwaith, ac mae hefyd yn caniatáu i ymchwilwyr lwytho eu cyhoeddiadau eu hunain i'r system a rheoli eu proffil cyhoeddus eu hunain ar borth ymchwil y brifysgol http://research.bangor.ac.uk.

Eleni, ailysgrifennodd Dr Michelle Walker bolisi cyhoeddiadau brifysgol fel polisi mynediad agored ac fe'i cymeradwywyd gan Bwyllgor Gweithredu'r brifysgol ac rydym yn gobeithio y caiff pob erthygl mewn cyfnodolion a phob papur cynhadledd eu cyhoeddi trwy fynediad agored maes o law.

Rydym hefyd yn edrych ymlaen gyda diddordeb at ddatblygiadau mewn cyhoeddi llyfrau mynediad agored; rydym eisoes yn cefnogi'r cynllun "Knowledge Unlatched", lle mae nifer o lyfrgelloedd o bob cwr o'r byd yn rhannu'r taliad am un ffi teitl i gyhoeddwr, er mwyn i'r llyfr fod ar gael trwy fynediad agored.  Rydym hefyd wrthi'n ymchwilio i opsiynau cyhoeddi sefydliadol "mewnol", ac rydym eisiau sicrhau bod mwy o ddata ymchwil Bangor yn cael ei gyhoeddi trwy fynediad agored. 

Os nad ydych wedi eich argyhoeddi eto o fanteision cyhoeddi trwy fynediad agored, yna edrychwch ar yr adroddiad hwn ar y cynnydd yn y dyfyniadau o erthyglau mynediad agored: http://dx.doi.org/10.1371/journal.pbio.0040157 a gwyliwch yr ymchwilwyr hyn yn siarad am pam eu bod yn dewis cyhoeddi trwy fynediad agored: https://www.youtube.com/watch?v=g2JT23E1bRE&feature=related 

Cyfeiriadau:

Eysenbach, G., 2006. Cynnydd yn y dyfyniadau o erthyglau mynediad agored. PLoS Biol, 4(5), p.e157. http://dx.doi.org/10.1371/journal.pbio.0040157

Llinell amser fer o Gyhoeddi Mynediad Agored yn y Deyrnas Unedig

Mae'r neges blog hon yn rhoi llinell amser fer iawn o Gyhoeddi Mynediad Agored yn y Deyrnas Unedig a bydd y negeseuon nesaf yn y gyfres hon yn rhoi manylion am yr hyn sydd wedi bod yn digwydd mewn perthynas â chyhoeddi Mynediad Agored ym Mhrifysgol Bangor.

Er mwyn amlygu'r ffaith fod rhannu ymchwil yn agored wedi bod yn norm mewn rhai disgyblaethau ers tro byd, beth am fynd yn ôl i 1991 pan ddatblygwyd archif ar-lein o bapurau ffiseg cyn eu hargraffu: arXiv.org.  Ers 1991, dros nifer o flynyddoedd mae'r mudiad Mynediad Agored wedi mynd o nerth i nerth ac yn 2001, arwyddodd 34,000 o ysgolheigion ledled y byd "Lythyr Agored at Gyhoeddwyr Gwyddonol" yn galw arnynt i sefydlu llyfrgell gyhoeddus ar-lein er mwyn i allbynnau ymchwil mewn meddygaeth a gwyddorau bywyd fod ar gael am ddim.  Arweiniodd hyn at sefydlu'r Public Library of Science (PLOS).  Yn 2002, cynhaliwyd Menter Mynediad Agored yn Budapest pan arwyddodd gwyddonwyr gytundeb i roi blaenoriaeth i gyhoeddi eu canfyddiadau mewn cyfnodolion mynediad agored; ac yn 2003, cyhoeddwyr Datganiad Berlin ynglŷn â Mynediad Agored at Wybodaeth yn y Gwyddorau a'r Dyniaethau.

Mae llyfrgelloedd academaidd wedi bod ar flaen y gad o ran hyrwyddo mudiad Mynediad Agored; yn bennaf oherwydd costau cynyddol beunyddiol cyhoeddwyr am danysgrifio ynghyd â chyllidebau llai y sefydliadau academaidd.  Ond câi hyn ei sbarduno hefyd gan swyddogaeth llyfrgelloedd yn hyrwyddo rhannu gwybodaeth er lles y cyhoedd yn ehangach.

Ers yn gynnar yn negawd cyntaf y mileniwm hwn, rydym wedi gweld cynnydd cyson yn nifer yr allbynnau ymchwil sy'n cael eu cyhoeddi mewn cyhoeddiadau mynediad agored gan academyddion yn y Deyrnas Unedig, a chynnydd yn nifer y cadwrfeydd sefydliadol sy'n rhoi opsiwn "Cyhoeddi Mynediad Agored Gwyrdd' i ymchwilwyr (sef rhoi llawysgrif y mae'r awdur yn fodlon â hi yn fyw yng nghadwrfa'r sefydliad wedi i gyfnod embargo'r cyhoeddwyr ddod i ben). Ar ddiwedd 2007, roedd gan OpenDOAR (rhestr o gadwrfeydd mynediad agored ledled y byd fel a ddarparwyd gan SHERPA y mae ei ansawdd wedi ei sicrhau) 1,009 o gadwrfeydd ar y gofrestr, erbyn mis Gorffennaf 2016 roedd y nifer honno wedi codi i 3,201 o gadwrfeydd ledled y byd (mae'r rhestr hon yn cynnwys cadwrfeydd pwnc-benodol a rhai sefydliadol).

Ym mis Mehefin 2012, cyhoeddodd y Finch Group (Gweithgor ar Ehangu Mynediad at Ganfyddiadau Ymchwil wedi eu Cyhoeddi, dan gadeiryddiaeth y Fonesig Janet Finch) eu hadroddiad terfynol a oedd yn cefnogi'r achos dros gyhoeddi mynediad agored trwy gyfrwng rhaglen gytbwys o weithredu, ac roedd argymhelliad yn benodol i gefnogi 'r "Llwybr Aur" tuag at fynediad agored.  Derbyniodd Llywodraeth y Deyrnas Unedig bob un o argymhellion adroddiad Finch a gofyn i gyrff ariannu addysg uwch yn y Deyrnas Unedig ac i Cynghorau Ymchwil y DU (RCUK) weithredu ar yr argymhellion.  Mae polisi'r RCUK yn cefnogi'r llwybrau Aur a Gwyrdd tuag at fynediad agored, ond maent yn hyrwyddo'r llwybr aur yn bennaf drwy ddyrannu bloc o arian grant i bob sefydliad ymchwil yn y Deyrnas Unedig gan ddechrau ym mis Ebrill 2013.

Mae JISC wedi bod yn cefnogi'r sector yn llwyddiannus o ran cyhoeddi Mynediad Agored drwy gytuno â nifer o gyhoeddwyr i wrthbwyso ffioedd mynediad agored (ffioedd prosesu erthyglau) gyda thanysgrifiadau drud i becynnau o gyfnodolion. Ers mis Hydref 2015 daeth JISC Collections a Springer i gytundeb i ganiatáu i ymchwilwyr yn y Deyrnas Unedig gyhoeddi erthyglau mynediad agored mewn mwy na 1,600 o gyfnodolion Springer heb unrhyw gostau na rhwystrau gweinyddol

Ym mis Ebrill 2016, daeth polisi Cyngor Cyllido Addysg Uwch Lloegr ar fynediad agored i rym, gan ei gwneud yn ofynnol bod ymchwilwyr yn rhoi mynediad agored at unrhyw erthyglau y maent eisiau eu cyflwyno i'r ymarfer asesu ymchwil nesaf. 

Cyfeiriadau:

1.       http://www.openaccessweek.org/profiles/blogs/open-access-week-2011-a-short-history-of-open-access

2.       http://www.hefce.ac.uk/rsrch/oa/whatis/

3.       https://www.jisc.ac.uk/content/open-access/our-role 

Wythnos Mynediad Agored

Rhwng 24 a 30 Hydref 2016 cynhelir yr Wythnos Mynediad Agored Ryngwladol.
Thema'r Wythnos Mynediad Agored eleni yw “Open in Action”.  Gallwch ddarllen rhagor ar wefan yr Wythnos Mynediad Agored Ryngwladol:
http://www.openaccessweek.org/profiles/blogs/theme-of-2016-international-open-access-week-to-be-open-in-action

Byddwn yn cynnal nifer o ddigwyddiadau ym Mhrifysgol Bangor yn ystod yr Wythnos Mynediad Agored:

24 Hydref 14.00-16.00: Ystafell Cledwyn 3/TCR3: Digwyddiad Agored ar Ddata Ymchwil Sensitif

Siaradwyr gwadd:

·         Yr Athro Mark Elliot, Athro Gwyddor Data, Prifysgol Manceinion a Rhwydwaith Anhysbysrwydd y DU (drwy gynhadledd fideo)

·         Dr Catrin Tudur Smith, Darllenydd mewn Ystadegau Meddygol, Prifysgol Lerpwl, teitl ei chyflwyniad: Egwyddorion arfer da ar gyfer rhannu data cyfranogwyr unigol o dreialon clinigol a ariennir yn gyhoeddus

Yn anffodus, cynhelir y sesiwn yma yn Saesneg yn unig

E-bost c.a.roberts@bangor.ac.uk i archebu lle

25 Hydref 2-3pm A1.01 adeilad Alun: sesiwn hyfforddi ôl-raddedig Cyhoeddi Mynedaid Agored

Bydd y sesiwn hon yn ymdrin â cyhoeddi mynediad agored, gofynion cyllidwr, a sut i wneud eich erthyglau’n rhai mynediad agored ym Mangor. Cofrestrwch ar-lein ar <https://www.bangor.ac.uk/doctoral-school/training.php.en> neu anfonwch e-bost: pgr@bangor.ac.uk

Yn anffodus, cynhelir y sesiwn yma yn Saesneg yn unig, ond mae gwybodaeth Cymraeg ar gael

26 Hydref Mae Cledwyn Room 3 / TCR3: Sesiwn hyfforddi Staff: 2-3pm REF a Mynediad Agored

Bydd y sesiwn hon yn manylu ar y gofynion ar gyfer Mynediad Agored a'r REF nesaf i sicrhau cymhwysedd allbynnau i’w cyflwyno gan ddefnyddio system Rheoli Gwybodaeth Ymchwil y Brifysgol, PURE.

Yn anffodus, cynhelir y sesiwn yma yn Saesneg yn unig, ond mae gwybodaeth Cymraeg ar gael

E-bost c.a.roberts@bangor.ac.uk i archebu lle

Dyma wybodaeth am wythnosau Mynediad Agored y gorffennol:

Yn 2013 croesawom Phil Sykes (Llyfrgellydd Prifysgol ym Mhrifysgol Lerpwl a oedd yn cynrychioli'r Open Access Implementation Group a Research Libraries UK) a Ben Ryan (Uwch Reolwr Canlyniadau Ymchwil i'r Cyngor Ymchwil Peirianneg a'r Gwyddorau Ffisegol).

Yn ystod yr Wythnos Mynediad Agored Ryngwladol yn 2014, croesawom Ben Johnson (Cynghorydd Polisi Addysg Uwch i Gyngor Cyllido Addysg Uwch Lloegr), Roger Tritton (a drafododd waith Casgliadau JISC yn archwilio modelau busnes potensial i fonograffau mynediad agored yn y dyniaethau a gwyddorau cymdeithas, a gwahoddwyd tri chyhoeddwr i drafod eu hopsiynau ar gyfer cyhoeddi mynediad agored (PLOS, Wiley a Biomed Central).

Yn 2015 roedd ein digwyddiad ar gyfer yr Wythnos Mynediad Agored yn canolbwyntio ar archwilio cyfleoedd ar gyfer cyhoeddi sefydliadol a chroesawyd Graham Stone (Rheolwr Adnoddau Gwybodaeth ym Mhrifysgol Huddersfield sydd hefyd yn rheoli Cadwrfa'r Brifysgol a Gwasg Prifysgol Huddersfield), Anthony Cond (Rheolwr Gyfarwyddwr Gwasg Prifysgol Lerpwl) ac Andrew Barker (Pennaeth Cyswllt Academaidd a Chasgliadau Arbennig ac Archifau Llyfrgell Prifysgol Lerpwl).   Fe drefnom hefyd sesiwn arbennig ar gyfer myfyrwyr ôl-raddedig yng nghwmni Jonathan England, myfyriwr PhD yn Ysgol Gwyddorau Biolegol Bangor, gan wahodd Dr Alecia Carter o Brifysgol Caergrawnt fel siaradwraig wadd.

Croeso

Croeso i flog newydd y Gwasanaeth Llyfrgell ac Archifau ar gyfer Cefnogaeth Ymchwil.

Ein bwriad yw cyhoeddi negeseuon blog yn rheolaidd er mwyn rhoi'r newyddion diweddaraf i chi ynglŷn â thueddiadau a pholisïau mewn Cyhoeddi Mynediad Agored, Rheoli Data Ymchwil, a rhoi manylion am y gefnogaeth sydd ar gael gan Wasanaeth Llyfrgell ac Archifau Prifysgol Bangor.


Mae'r blog hwn yn ategiad i brif flog y Gwasanaeth Llyfrgell ac Archifau: Y Llechen: http://llyfrgellprifysgolbangor.blogspot.co.uk/